Ekonometri Nedir?

Oikonomia ve Metron;

Bu iki Yunanca kelimeden ilki “Ekonomi” diğeri ise “Ölçü” anlamına gelir. İngilizcede ki anlamı ise “Ekonomik Ölçüm”dür. Türkçe kitaplardaki tanımı ise “Ekonomik olayların matematiksel ve istatistiksel yöntemlerle analizine ekonometri denir” şeklinde yapılır.  

“Ekonometri” teriminin bilinen ilk kullanımı 1910 yılında Polonyalı ekonomist Pawel Ciompa’dır.  1907 yılında İtalyan istatistikçi Rodolfo Benini daha ekonometri kavramı ortada yokken, kahve talebi üzerinde yaptığı çalışmada çoklu regresyon uygulamasını kullanmıştır (Portillo 2006). Bugün bildiğimiz disiplini kuran ise 1969’da Ekonomi Nobel ödülünü alan Norveç’li iktisatçı Ragnar Anton Kittil Frisch ‘dir.

Rodolfo Benini ve Ragnar Frisch

Daha fazla tarihi bilgilerle gitmeyelim bence. Çünkü sıkılacağınızı biliyorum. 😊 Ama yine de kısa kısa bilgi edinmek isteyene ekran görüntüsü ile bir link bıraktım. 

Şimdi gelelim daha basit şekilde anlatıma. Talep Yasası’na göre diğer tüm durumlar sabitken (ceteris paribus) bir malın fiyatı artarsa, o mala olan talep düşer veya bir malın fiyatı azalırsa o mala olan talep artar (Bazı istisnai durumlarda bu böyle değildir). Şimdilik buraya takılmayalım biz. 😊 Talep Yasası’ndaki bu cümle öyle sandığınız gibi karmaşık bir cümle değil. Bu cümleyi anlamak için üniversitede ekonomi okumak zorunda da değilsiniz. Çevrenizde her zaman gördüğünüz bu durumun aslında çok basit bir mantığı vardır. Malın satılıyorsa sen de daha pahalıya sat. Nasıl olsa alan çok. 😊 Peki bu tarz bilimsel gelişmelerin nasıl geliştiğini, nasıl değiştiğini veya nasıl çürütüldüğünü hiç düşündünüz mü? Veya Talep Yasası’ndan yola çıkarak çok daha basit bir soru soralım. Bir malın fiyatı ne kadar artarsa, ne kadarlık bir talep düşüşü olur? Ya da bir malın fiyatı ne kadar düşerse, ne kadarlık bir talep artışı olur? Soru içerisindeki terimlere tekrar bakalım. Ekonomik terim olan “Mal”, “Fiyat”, “Talep”, matematiksel soru olarak “Ne kadar?” ve istatistiksel bir tahmin terimi olarak “Olur?”. İşte bu sorunun cevabını verebilmek için hem ekonomi hem matematik hem de istatistik bilmek lazım. İşte “Ekonometri” en basit tanımı ile budur.

Basit bir örnekle başlamak için Talep Yasası’nı kullandım. İşleri daha karmaşık bir hale getirelim mi?

Mesela Dolar/TL paritesi artarsa, emtialar nasıl etkilenir?

Petrol fiyatlarındaki artış veya azalış, cari denge üzerinde etkili midir?

Faiz mi enflasyonu tetikler? Enflasyon mu faizi? (Hadi buradan yak😊)

Bir hisse senedi hangi parametrelerden, hangi ölçülerde etkilenir?

Biraz daha karmaşık bir hale getirelim mi?

İşsizlik ve suç oranı arasında bir ilişki var mıdır?

Toplumun matematiksel bilgi düzeyi ile o ülkenin GSYİH veya adalet yapısı arasında bir ilişki var mıdır?

Bu örneklere yüzlercesini ekleyebiliriz ama bizim ilk amacımız “Ekonometri bu süreçlerde hangi görevleri üstleniyor?” sorusuna cevap vermek olacak.

Tabi ki öncelikle veri toplayarak. Sonra bu verileri istatistiki süreçlerden geçirerek ve ekonometrik bir model elde ederek. Peki nedir bu model? Hemen bir örnek verelim;

Y=2X yapısı bir matematiksel modeldir. X değişkenine verdiğiniz değerler değiştikçe Y değerinin sonucu sürekli değişecektir. Bu model deterministik (kesinlik) bir modeldir. Ama ekonomide bu kadar net bir model maalesef yoktur. O zaman modeli biraz geliştirip, iktisadi bir model haline getirelim mi? Çok basit bir varsayımsal model uyduralım.😊

Y= a + bX  

Yukarıdaki matematiksel modelden farkı nedir? Mesela 2 değeri yok değil mi? Ve bir de “a” diye bir parametre var? X’e bir değer verirseniz, yukarıdaki gibi Y değerini bulabilir misiniz? Bence bulamazsınız. Bakın “a” ve “b” harflerine parametre, Y ve X harflerine değişken ismini verdik. Daha sonra X’e bağımsız değişken, Y’ye bağımlı değişken ismini vereceğiz. Çünkü bunlardan X değişkeni Y değişkeninin sonucunu belirliyor. Daha net şekilde X özgür Y ise X’e tutsak değişkendir. 😊 Neyse daha fazla kafa karıştırmadan konumuza tekrar dönelim. Ekonometri’nin amacı buradaki a ve b parametrelerini tahmin edip, üzerine bir de hata payı ekleyip gerçek modele en yakın modeli tahmin etmek olacak. Peki bunu basit şekilde nasıl gösteririz?

Y= a + bX + u

Bakın ne yaptık? Modelin sonuna bir “u” terimi ekledik değil mi? İşte bu “u” dediğimiz terim gerçek model ile tahmin modeli arasındaki farktır. Yani hataların tüm olasılıksal değeridir. İşte bu yüzden başta deterministik bir model kurarak başladığımız noktada, olasılıksal (stokastik) bir model ile bitirdik. Gelelim bizim ne yapmamız gerektiğine? Eğer gerçek model ile tahmin modeli arasındaki farkı en küçük hale getirirsek, gerçek sonuca bir o kadar daha yakın oluruz. Peki bunu nasıl başaracağız? İşte ileride göreceğimiz bazı istatistiki süreçleri kullanarak “u” hata terimini minimum hale getirerek. Adına da “En Küçük Kareler Yöntemi” diyeceğiz.  Son olarak basit bir ekonometrik modelin gösterimi aşağıdaki gibidir.

Y= α +βX + ε   

 Y = Bağımlı değişken

 α = Sabit parametre

 β = Eğim parametresi

 X = Bağımsız değişken

 ε = Hata terimi

Bir sonraki derste görüşmek dileği ile…  

12 thoughts on “Ekonometri Nedir?

  • 23 Kasım 2020 tarihinde, saat 23:10
    Permalink

    @ablasilirekonomi nin YouTube de Excel videolarını izliyorum. Kaliteli bir iş cikaracaklarindan şüphem yok.

    Yanıtla
  • 23 Kasım 2020 tarihinde, saat 23:13
    Permalink

    Yüksek lisansa başladığım şu dönemde tezimde nasıl modelleme yaparım, ekonometriye nasıl başlarım diye düşünürken ilaç gibi geldi. Devamını heyecanla bekliyor olacağım. Emeğinize sağlık.

    Yanıtla
  • 24 Kasım 2020 tarihinde, saat 00:15
    Permalink

    Anlatım anlaşılır.. Taktire şayan.. İstifade ettik.. Devamını beklemedeyiz 😊

    Yanıtla
  • 24 Kasım 2020 tarihinde, saat 00:19
    Permalink

    Ancak, bu kadar basit ve anlaşılabilir anlatılabilirdi. Onude sen yapmışsın Yunus hocam. Site hayırlı olsun. Başarılarının devamını diliyorum. Bir sonraki yazıyı heyecan ile bekliyorum. 🙂

    Yanıtla
  • 24 Kasım 2020 tarihinde, saat 00:55
    Permalink

    Öncelikle bu yeni platform için tebrik ederim. Yazılarınızın önemli katkılar sağlayacağını düşünüyorum.

    Ekonomi ve finans benim için hep keyifli olmuştur, ama ekonometri yüksek lisansımı bitirene kadar bir şeyler hep eksik ve soyuttu. O yüzden çabalarınızı destekliyorum. Başarılar.

    Yanıtla
  • 24 Kasım 2020 tarihinde, saat 08:40
    Permalink

    Y=a+bX üretim yönetimi dersinde sık sık kullandığımız o güzel formüllü hesaplama sistemi 🙂

    Yanıtla
  • 24 Kasım 2020 tarihinde, saat 14:59
    Permalink

    Yaruma baslamadan once sunu soylemeliyim, iyi ki sizin gibi biriyle sosyal medya araciligiyla tanismisim, cok cok sey ogrendim ozellikle youtube’daki excel videolari sahaneydi. Ve basta python sql ve r olmak uzere daha bircok konuyu merakla bekliyor olacagim bu yazi ise gercekten cok guzel olmus sevgiler

    Yanıtla
  • 24 Kasım 2020 tarihinde, saat 17:17
    Permalink

    Ekonometri mezunu birisi olarak söylüyorum ki, okulda ki çoğu hocadan daha iyi bir anlatım olmuş başlangıç olarak. Devamını merakla bekliyorum. Başarılarınızın devamını diliyorum hocam.

    Yanıtla
  • 24 Kasım 2020 tarihinde, saat 23:06
    Permalink

    açıklayıcı ve anlaşılır bir yazı olmus emeginize saglık.

    Yanıtla
  • 25 Kasım 2020 tarihinde, saat 01:46
    Permalink

    Öncelikle bu güzel anlatım için emeğinize sağlık. Bir çok sıkıcı ekonometri kitabının aksine yalın ve anlaşılır bil üslup kullanmışsınız. Buradan ekonometriyi doğru dürüst anlat(a)mayan hocalarıma sesleniyorum, bakında bu işin nasıl yapılacağını öğrenin.
    Devamını bekleriz.

    Yanıtla
  • 25 Kasım 2020 tarihinde, saat 18:29
    Permalink

    harika bir anlatım olmuş. devamını bekliyor olacağız.

    Yanıtla
  • Geri bildirim: Analitik Geometriden Regresyon Modeline – 3σ Eğitim

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir