Sermaye Piyasalarında Pay Nedir?

Türk Ticaret Kanunu’na göre sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan şirketlere Anonim Şirket ismi verilir. Anonim ortaklık sermayesinin belirli sayıda eşit ve nominal (örneğin her biri 1TL gibi) bölünmüş parçasına ise “pay” ismi verilir. Pay sahibi ortak sıfatını alır, sermaye kazancı elde edebilir ve kar payından yararlanabilir.

TTK’a göre payların senede bağlanma zorunluluğu yoktur. Senede bağlanmamış paylara “çıplak pay” ismi verilir. Senede bağlanmış paylara ise “pay senedi” veya hepimizin bildiği adıyla “hisse senedi” denir.

Asla unutmayın ki paylar bir borçlanma aracı değildir. Çünkü herhangi bir vadeye bağlı değildir ve belirli bir garanti getirisi yoktur. Payın getirisi temel olarak kar payı ve değer artış kazancından oluşmaktadır. Ortaklığın iflas etmesi durumunda ise öncelik şirketin borçlarının kapatılmasına yöneliktir. Eğer geriye kalan para olursa, pay sahipleri arasında payları oranında paylaşılır. Zaten şirketlerin varlıkları, tüm borçlarını ödeyebilecek seviyedeyse iflas etmeyecektir. O yüzden iflas durumunda çoğu zaman pay sahipleri ödeme alamaz. Bu yüzden ortak olunmak istenen şirketlerin mali gücü iyi incelenmelidir.

Eğer halka açık bir anonim ortaklıklarda en az %5, halka açık olmayan anonim ortaklıkta ise en az %10 paya sahipseniz artık sizler “azınlık pay sahipleri” ismini alırsınız. Sizleri diğer pay sahiplerinden ayıran bazı haklar ise;

genel kurul gündemine madde ekleme hakkı, genel kurulun ertelenmesini isteme hakkı, özel denetçi atanması talep etme hakkı, haklı nedenler ile şirket fesih davası açma hakkı, ortaklıktan çıkartma hakkı gibi haklardır.

Peki bir şirket neden halka arz olmak ister? Bu sorunun cevabı yatırımcı açısından çok önemlidir. Şirketler yeni yatırımlar için finansman sağlar, sermaye yapısını güçlendirir, prestij arttırır, değer artışı sağlar, reklam ve tanıtımını yapar. Yatırımcılar ise bu sorunun cevabını halka arz olan şirketin SPK tarafından çıkartılması zorunlu kılınan izahnameleri ile öğrenir. Halka arz olan şirketin finansal durumunu, faaliyetlerini, risklerini izahname ile öğrenebiliriz. İzahnamelere halka arz olan firmaların internet sitelerinde yatırımcı ilişkileri sekmesi ile veya Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) içerisinde şirket bilgilerinden ulaşabiliriz.

Hisse sahibi yatırımcıların yatırımcı bilgileri ve ellerinde bulundurdukları hisseler kaydi olarak Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş. (MKK) tarafından saklanır. Yani hisseler fiziki olarak değil kaydi olarak saklanmaktadır. Bunun dışında takas işlemlerini yerine getiren bir kuruluş daha vardır ki ismi İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş. (Takasbank) dır. Kafanız karışmasın hemen.😊 Basit şekilde bu sürece örnek verelim.

Bir hisse almak veya satmak kararı verdiğinizde, sistemden bunu belirli bir fiyat ile emir olarak girersiniz. Örneğin X fiyat ile alış emri girdiğiniz bir hisse senedi karşınızda X fiyat ile satmaya karar vermiş bir yatırımcının girdiği emir ile eşleşir ve emir gerçekleşir. Borsa İstanbul A.Ş. bu eşleşme bilgilerini MKK VE Takasbank’a iletir. Takasbank bu eşleşme sonucu kişilerin birbirine ne kadar borç-alacak olduğu hesaplayıp bu işlemi MKK’ya bildirir. Herkesin kaydi kayıtlarını tutan MKK ise hiçbir sorun yoksa satan kişinin hesabındaki hisseli alır, hisseleri satın alan kişinin hesabına koyar. Hisse alış-satış işlemi bu şekilde sonlandırılmış olur.

Peki pay kelimesinin sermaye piyasaları içerisindeki anlamını öğrendiysek, birazda pay türlerine göz atalım.

1-Nama ve Hamiline Yazılı Paylar

Tedavül bakımından paylar ikiye ayrılır. Nama yazılı payların verdiği hakları, pay üzerinde ismi yazan kişi veya onun vekalet verdiği kişi tarafından kullanılır. Hamiline yazılan paylarda ise payı elinde bulunduran kişi tarafından kullanılır. Borsada işlem gören hisse senetleri hamiline yazılıdır.

2-Adi ve İmtiyazlı Paylar

Sahiplerine sağladığı haklar bakımından paylar ikiye ayrılır. Eğer paylar sahiplerine eşit haklar sunuyorsa, bunlara “Adi Paylar” denir. Sözleşmede aksi belirtilmedikçe tüm paylar adi paydır. TTK hükümlerine göre imtiyaz; kar payı, tasfiye payı, rüçhan ve oy hakkı gibi haklarda, adi paylara nazaran bazı paylara tanınan üstün bir hak veya kanunda öngörülmemiş yeni bir pay sahipliği hakkıdır. İmtiyazlar kişilere değil paylara tanınır.

3-Bedelli ve Bedelsiz Paylar

Sermaye artırımının şekline göre paylar bedelli ve bedelsiz olmak üzere ikiye ayrılır. Bedelsiz paylar, ortakların yedeklerinden veya dağıtılmamış karlardan yaptıkları sermaye artırımlardır. Bu payların karşılığında ortaklardan bir ödeme talep edilmez. Bedelsiz sermaye artırımı tamamen iç kaynaklardan olup, dışarıdan fon girişine yol açmamaktadır. Bedelli paylar ise şirketlerin yeni fon kaynağı temin etmek için nakit sermaye artırımları sonucu ihraç ettikleri yeni paylardır. Bedelli sermaye artırımında bedelli paylar mevcut ortaklara kullandırılması (rüçhan hakkı) gibi yeni ortaklar içinde satılabilir.

4-Primli ve Primsiz Paylar

Üzerinde yazılan değer (nominal veya itibari değer) ile ihraç edilen paylara primsiz paylar, nominal değerinden yüksek bir bedelle ihraç edilen paylara ise primli paylar denir. Borsada işlem gören payların nominal değerleri genellikle 1 TL‘dir.

5-Kurucu ve İntifa Payları

Türk Ticaret Kanunu ile anonim şirketlere tanınan imkanlardan birisi de intifa payı çıkarılmasıdır. İntifa payları şirketin kuruluşunda emeği geçen kişiler için çıkarılan, şirket ortaklığı ve şirket yönetimine katılma hakkı vermeyen paylardır, yani kurucu paylarıdır. İntifa, kelime anlamı itibariyle, “faydalanma, yararlanma” demektir. Dolayısıyla, intifa senedini “anonim şirkette herhangi bir payı ifade etmeyen, bu nedenle de ortaklık hakları tesis etmeyen, ancak sahibine söz konusu malvarlıksal hakları tanıyan kıymetli evrak veya menkul kıymet niteliğini haiz olan senet” olarak tanımlamak mümkündür.

6-İtibari Değeri Olan ve Olmayan Paylar

TTK’ya göre bir payın itibari değerinin en az bir kuruş olduğu ve bu değerin birer kuruş ve katları şeklinde artırılacağı ifade edilmiştir. İhraç edilen payların karşılığında tahsil edilecek tutar, payların itibari değerinden az olmayacaktır. 6362 sayılı SPK kanununun 50.maddesinin ikinci fıkrasına göre “Değişken sermayeli yatırım ortaklıklarının paylarının itibari değeri bulunmaz” ibaresi, bizlere itibari değeri olmayan paylarında olduğunu söylemektedir.

Yazımızı bitirmeden önce ise sermaye piyasaları tebliğinde sık sık karşımıza çıkacak bazı kelimelerin tanımlarını yazarak yazımı bitirmek istiyorum.

Ortaklık: Anonim Ortaklığı

Halka Açık Ortaklık: Payları halka arz edilmiş veya arz edilmiş sayılan (arz edilmiş sayılan, ortak sayısı 500’den fazla olma durumu veya borsada işlem görmeyen ortaklık) ortaklıklardır.

Halka Arz: Sermaye piyasası araçlarının satın alınması için her türlü yoldan yapılan genel çağrı ve ardına gelen satış işlemi.

İhraç: Sermaye piyasası araçlarının tüzel kişiler tarafından çıkartılıp, halka arz edilerek veya edilmeksizin satışıdır.

Bir sonraki derste görüşmek dileği ile…  

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir